การเคลื่อนที่ของปลา

กลไกลการเคลื่อนที่ของปลา

ปลาจะบังคับให้ร่างกายขับเคลื่อนไปข้างหน้าด้วยกล้ามเนื้อลำตัวและการโบกของครีบหาง ปลาทูน่าที่มีรูปร่างแหลมหัวแหลมท้าย จะส่ายกล้ามเนื้อด้านข้างลำตัวให้สัมพันธ์กับหางรูปวงเดือนที่มีคอดหางแคบเล็ก ที่สามารถโบกส่ายไปมาอย่างรวดเร็ว

ปลาไหล แลมเพรย์ และงูทะเล จะมีการว่ายน้ำที่แตกต่างออกไปจากปลาทูน่า เพราะปลาไหลไม่มีครีบหาง การว่ายน้ำจะเกิดจากการทำงานของกล้ามเนื้อลำตัวอย่างเดียว ปลาเทราต์และปลาตะเพียนจะใช้เฉพาะกล้ามเนื้อตรงส่วนที่ใกล้กับครีบหาง และคอดหาง เช่นเดียวกับปลาทูน่าและปลากะโทงแทง ปลาข้างใสและม้าน้ำ จะเคลื่อนที่โดยใช้รยางค์มากกว่าส่วนหาง เพื่อบังคับทิศทาง ปลาเทวดา และปลาผีเสื้อ ใช้ครีบเดี่ยวและลำตัว ว่ายน้ำ หยุด และหมุนตัว ปลาทูน่า และฉลามแมคเคอเรลใช้ครีบหางว่ายน้ำ และหยุด ปลาไพค์และไพค์คาราซิดจะใช้ครีบเดี่ยวสำหรับการว่ายน้ำ

ปลาหัวโขนหรือปลาสิงโต (scorpion fish) เป็นปลาที่ชอบอยู่ในน้ำนิ่งมากกว่าจะชอบว่ายน้ำ เช่นเดียวกับปลาแองเกลอร์มีรูปร่างที่แปลกประหลาดน่ากลัว ครีบหูและครีบท้องมีลักษณะคล้ายนิ้วมือใช้ช่วยในการว่ายน้ำและคืบคลานบนพื้น ท้องทะเล โดยปกติปลาชนิดนี้จะชอบกบดานอยู่ตามก้นทะเลเป็นเวลานานๆ มันจะอ้าปากกว้างและโบกพัดแผ่นเยื่อเล็กๆ ที่บนส่วนหัวเพื่อล่อเหยื่อให้ว่ายเข้ามาหาปากอันกว้างใหญ่ซึ่งจะคอยฮุบ เหยื่อกินเป็นอาหาร ปลามังกรเป็นปลาที่อาศัยตามก้นทะเลสามารถว่ายน้ำ หรือเดินบนพื้นทรายด้วยก้านครีบหูซึ่งยาวและดัดแปลงเป็นก้านครีบในอันตราย

ปลาผมนาง (African pompano, Alectis crinitus ) ในตอนที่ยังเป็นปลาเล็กๆ จะมีก้านครีบหลัง ครีบท้อง และครีบก้นที่ยาว ช่วยในการลอยตัวได้ดี เมื่อปลาโตขึ้นสามารถว่ายน้ำได้คล่องแคล่วแล้ว ครีบเหล่านี้จะมีขนาดสั้นลงเรื่อยๆ

ลักษณะการเคลื่อนที่ของปลา

การเคลื่อนที่ของปลาเกิดจากการหดตัวของกล้ามเนื้อลำตัว การเคลื่อนไหวของครีบ รูปแบบของการเคลื่อนที่ที่เกิดจากการว่ายมี 3 ลักษณะ คือ

1. เคลื่อนที่แบบปลาไหล (anguilliform หรือ eel - like) เป็นการเคลื่อนที่ที่มีลักษณะเหมือนการเลื้อยของงู ซึ่งเกิดจากการหดตัวของมัดกล้ามเนื้อสลับกันไปในแต่ละข้างของลำตัว เช่น ปลาไหล

2. การเคลื่อนที่แบบแจวเรือ (ostraciform หรือ trunk fish - like) เกิดจากการหดตัวของมัดกล้ามเนื้อแต่ละตอนในแต่ละข้างของลำตัวสลับกันไปมา ทำให้เกิดลักษณะวิกแวก (wigwag motion) ที่เห็นได้ชัดคือ การโบกพัดของหาง พบในพวกปลาวัว ปลาสี่เหลี่ยม

3. การเคลื่อนที่แบบคาร์แรงกิฟอร์ม (carangiform) เป็นการเคลื่อนที่ระหว่างแบบที่ 1 และ 2 โดยการเคลื่อนลำตัวจากข้างหนึ่งไปยังอีกข้างหนึ่ง โดยใช้การพัดโบกของครีบหาง ลักษณะการงอตัวจะไม่มากเหมือนแบบแรก การเคลื่อนที่แบบนี้จะเคลื่อนไปทั้งลำตัว โดยมัดกล้ามเนื้อในส่วนต้นลำตัวจะเคลื่อนไปก่อนแล้วไล่ตามลงมาทางหาง พบได้ในการว่ายน้ำของปลาทั่วๆ ไป เช่น ปลาหางแข็ง ปลาทู ปลาสีกุน ปลาพวกนี้ว่ายน้ำได้รวดเร็ว

นอกจากนี้การเคลื่อนที่ของปลาที่ไม่ได้เกิดจากการว่ายก็มีหลายลักษณะ เช่น การคลาน การกระโดด การถลา การพ่นน้ำออกทางช่องเหงือก ปลาหมอไทยใช้ครีบอกและกระดูกปิดเหงือกคืบคลานไปตามพื้น ปลาตีนเดินและกระโดดบนพื้นโคลน ปลากะโทงแทงกระโดดขึ้นมาในอากาศได้ โดยเฉพาะปลานกกระจอกถลาบินไปได้ไกลในอากาศโดยกางครีบอกออก