ใบพาย

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Aegialitis rotundifolia Roxb.

วงศ์ : PLUMBAGINACEAE

ชื่ออื่น : แสม

เป็นไม้พุ่ม ไม่ผลัดใบ สูง 1-2 เมตร ลำต้นทรงปิระมิด เปลือกสีน้ำตาลเรียบ แตกกิ่งมาก เรือนยอดเป็นพุ่ม รูปกรวย ฐานกว้าง มีรากหายใจคล้ายนิ้วมือ กระจายอยู่รอบโคนต้น

ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงแบบสลับ แผ่นใบรูปเกีอบกลม หรือรูปไข่กว้าง ถึงรูปวงกลม ขนาด 3-7 X 4-10 เซนติเมตร ปลายใบป้าน หรือมนเล็กน้อย ฐานใบกลม หรือรูปลิ่มกว้าง ถึงเป็นรูปคล้ายหัวใจ แผ่นใบเกลี้ยงหนา คล้ายแผ่นหนัง ผิวใบด้านบนเป็นมัน เส้นใบขนานกัน ก้านใบยาว 4-8 เซนติเมตร เรียวหนา มีครีบฟ้นอยู่รอบกิ่งคล้ายกาบกลัวย มีรอยแผลติดอยู่เมื่อใบร่วงหลุดไป

ดอก ออกตามง่ามใบ เป็นแบบช่อ แยกแขนง ไม่มีก้านดอก มีใบประดับยาว 0.7-0.9 เซนติเมตร หุ้มล้อมรอบใบประดับย่อย 2 ใบ ที่คล้ายกัน แต่มีขนาดเล็กกว่า ยาว 0.6-0.8 เซนติเมตร รูปคล้ายเรือ ใบประดับทั้งหมดนื้จะติดอยู่ตลอด ไม่หลุดร่วงไป วงกลีบเลื้ยงเป็นหลอด ไม่หลุดร่วง ยาว 0.6-0.9 เซนติเมตร ปลายแฉกรูปสามเหลี่ยมแหลม สั้น มีสัน 5 สัน วงกลีบดอกสีขาว เป็นหลอดรูปถัง ยาว 0.2-0.5 เซนติเมตร กลีบดอก 5 กลีบ รูปพาย ขนาด 0.2-0.4 X 0.9-1.2 เซนติเมตร เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดอยู่ที่ปลายหลอด ออกดอกเดือนมีนาคม-เมษายน

ผล เป็นผลแห้งแตกงอกตั้งแต่ผลติดอยู่บนต้น รูปแถบคล้ายกล้วย มี 5 เหลี่ยม ขนาด 0.2-0.4 X 4-5 เซนติเมตร สีเขียวถึงสีน้ำตาลแดง ในระยะแรกผลจะตรง ต่อมาจะยืดออกจนคล้ายรูปเคียว ผลแก่จะแตกตามยาวของเหลี่ยม ภายในมีเมล็ดที่งอกแล้ว 1 เมล็ด ออกผลเดือนมิถุนายน-สิงหาคม

เป็นพันธุ์ไม้ที่พบได้ยากชนิดหนึ่ง พบในพื้นที่โล่ง มีแสงมาก ดินเป็นดินทราย หินปูน พบที่ภูเก็ต สตูล และระนอง