ผลของความเครียดต่อการเกิดโรคสัตว์น้ำ

ความเครียดจากสภาพแวดล้อมและการบาดเจ็บ เป็นปัจจัยพื้นฐานที่ก่อให้เกิดโรคและการตายในสัตว์น้ำ

ความเครียด (stress) หมายถึง ปัจจัยทางกายภาพและเคมีที่ก่อให้เกิดปฏิกริยาในร่างกายซึ่งอาจส่งผลชักนำให้ ปลาเกิดโรคและตายได้ นอกจากนี้ความเครียดยังมีผลทำให้อัตราการเจริญพันธุ์ลดลง การเจริญเติบโตที่ต่ำกว่าปกติ เชื้อโรคที่ก่อให้เกิดโรคปลาหลายชนิดพบทั่วไปในแหล่งน้ำ ดิน อากาศหรือแม้แต่ในตัวปลาเอง ปลาในธรรมชาติมักจะมีความทนทานต่อการติดเชื้อและจะแสวงหาแหล่งที่อยู่ที่ดีที่สุดสำหรับตัวเอง แต่ในสภาพการเพาะเลี้ยงในพื้นที่จำกัด อาจทำให้ปลาอ่อนแอได้เนื่องจากความเครียด อันเนื่องมาจาก

1. สิ่งกระตุ้นทางเคมี

- สภาพคุณสมบัติของน้ำที่แย่ลง (DO ต่ำ อุณหภูมิ pH ที่ไม่เหมาะสม ปริมาณแอมโมเนียในน้ำสูง มีกาซไฮโดรเจนซัลไฟด์ ปริมาณสารอินทรีย์ในแหล่งน้ำสูง การปนเปื้อนของยาฆ่าแมลงและโลหะหนัก รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงอย่างกระทันหันของคุณสมบัติของน้ำตัวใดตัวหนึ่งหรือหลายตัวรวมกัน)

- ปริมาณอาหารไม่เพียงพอและมากเกินไป เกิดความไม่สมดุลย์ขององค์ประกอบของอาหาร

- การให้ยาหรือสารเคมี

2. สิ่งกระตุ้นทางชีวภาพ

- การเพิ่มความหนาแน่นของปลาในแหล่งน้ำ

- การถูกรุกรานจากสัตว์น้ำชนิดอื่น

- เชื้อโรค การจัดการที่ไม่ดีในเรื่องความสะอาด

3. สิ่งกระตุ้นทางกายภาพ

- การบาดเจ็บจากการขนส่ง การคัดขนาด การจับ การเคลื่อนย้าย

- แสงและเสียง

สาเหตุต่างๆ ที่กล่าวมาแล้วข้างต้น มีส่วนเหนี่ยวนำให้ความต้านทานโรคของปลาลดลง และอาจก่อให้เกิดการระบาดของแบคทีเรียและปรสิตได้ง่าย ส่วนการตอบสนองของความเครียดของปลานั้นจะเหมือนในสัตว์ชั้นสูง เช่น มีการหายใจที่ถี่ขึ้น การเพิ่มขึ้นของระดับ cortisol ในเลือด ซึ่งเกิดจากการขนส่ง พบว่าการขนส่งปลา largemouth bass มีการเพิ่มขึ้นของระดับ cortisol ในเลือด การเพิ่มขึ้นของน้ำตาลกลูโคสในซีรั่ม (การหลั่งฮอร์โมนจาก adrenal gland เนื่องจากการสลายตัวของไกลโคเจนในตับ เป็นการระเบิดพลังงานมาใช้ยามคับขัน) ในปลาที่ใกล้ตาย (moribund fish) จะมีการลดลงของคลอเรสเตอรอล กลูโคส แคลเซียม เหล็ก การอักเสบ (inflammation) เป็นการป้องกันการบุกรุกของเชื้อโรค การเปลี่ยนแปลงของระบบ metabolism ของแร่ธาตุต่างๆ ทำให้ระบบการควบคุมสมดุลของน้ำ (osmoregulation) ของปลาชะงักการหายใจที่เพิ่มมากขึ้น ปลาสามารถทนต่อความเครียดได้ระยะหนึ่ง อย่างไรก็ตามจะมีการสูญเสียพลังงาน การไม่สมดุลของระดับฮอร์โมน ส่งผลให้ภูมิคุ้มกันโรคลดลง และติดเชื้อโรคได้ง่าย