โรคหนอนสมอ (Lerneosis)

         หนอนสมอ (Anchor worms) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Lernaea sp. จัดอยู่ในไฟลัม (Phylum) Arthropoda พวกเดียวกับแมลง และ กุ้ง ปู อยู่ในชั้น สับไฟลัม (Subphylum) Crestacea อยู่ในคลาส (Class) Copepoda หรือกลุ่มเดียวกับ โคพีพอด ต่างๆ อยู่ในอันดับ (Order) Cyclopoida ครอบครัว (Family) Lernaeidae ซึ่งเป็นครอบครัวของหนอนสมอชนิดต่างๆ  หนอนสมอโดยทั่วไป มีเหมือนเส้นด้าย ขนาดยาวประมาณ 6-22 มิลลิเมตร กว้าง 0.5-1.2 มิลลิเมตร เป็นปรสิตที่พบในปลาน้ำจืดได้หลากหลาย ไม่จำกัดชนิดครับ มีวงจรชีวิต 3 ระยะคือ ระยะตัวอ่อน หรือ Nauplius เป็นระยะที่ไม่กินอาหาร ทำการลอกคราบหลายครั้งเข้าสู่ระยะต่อไป และว่ายน้ำหาโฮสต์ (Host) หรือ ปลาเคราะห์ร้ายเกาะ เมื่อหาปลาเกาะได้ ก็จะเข้าสู่ระยะ copepodid ซึ่งมีขนาดเล็ก สามารถเคลื่อนที่ไปยังส่วนต่างๆ บนเมือกผิวหนังปลาได้แต่ยังไม่ทำอันตรายปลา ต่อจากนั้นก็จะทำการผสมพันธุ์กัน เมื่อภายหลังผสมพันธุ์แล้ว หนอนสมอเพศเมียก็จะใช้ส่วนหัว ซึ่งประกอบด้วยตะขอ (Hook) แหลมคม 4 อัน เจาะฝังลึกเข้าไปในเนื้อเยื่อปลา เรียกระยะนี้ว่า physogastric หนอนสมอเพศเมียจะมีถุงไข่ขนาดใหญ่สองถุง ห้อยติดอยู่บริเวณท้ายลำตัว ซึ่งบรรจุไปด้วยไข่มากมายมากกว่า 700 ฟอง ซึ่งจะแตกออกกลายเป็นตัวอ่อน microscopic free-swimming ต่อไป วงจรชีวิตทั้งหมด กินเวลา ประมาณ 15 วัน ที่อุณหภูมิ 86 องศาฟาเรนไฮต์ ที่อุณหภูมิสูงขึ้นวงจรชีวิตก็จะสั้นลงเป็นปรสิตภายนอกที่พบเสมอในปลาน้ำจืด มีสีขาวๆ

วงจรชีวิต

สาเหตุ

         1. การหมักหมกของน้ำซึ่งเป็นสาเหตุอันก่อนให้เกิดเชื้อโรค

ลักษณะโรค

         หนอนสมอตัวเมียเท่านั้นที่พบเกาะอยู่ตามผิวหนังของปลา โดยเฉพาะบริเวณโคนครีบ ส่วนสมอแทงทะลุลงไปใต้ผิวหนังถึงชั้นกล้ามเนื้อ  ถ้าปล่อยไว้นานๆ หนอนจะเจาะลึกทำให้เป็นรอยช้ำ เกิดเป็นแผลขนาดใหญ่ได้เนื่องจากการเข้า ทำลายของเชื้อแบคทีเรีย ปลาที่มีหนอนสมอเกาะอยู่มักมีแผลตกเลือดตามตัว กระพุ้งแก้มเปิดอ้า มีจุดสีแดงเป็นจ้ำๆ ตามลำตัว ครีบและเหงือก มีอาการระคายเคือง ซึม เบื่ออาหาร อาจจะมีอาการอักเสบร่วมด้วยและผอมจนผิดปกติ ถ้าเกิดโรคนี้ในปลาขนาเล็กอาจทำให้ปลาตายได้ ปลาที่เป็นโรคเนื่องจากหนอนสมอจะว่ายน้ำผิดปกติ กระโดดขึ้นลงบริเวณผิวน้ำและเอาลำตัวสีข้างบ่อ ปลาที่เป็นโรคนี้มีหลายชนิดได้แก่ ปลาแรด ปลากะพงขาว ปลาบู่ ปลาตะเพียรขาว ปลาแฟนซีคาร์พ ปลาซ่ง ปลาทอง และปลามิดไนท์ เป็นต้น

การป้องกันและรักษา

         1. ควรย้ายปลาที่มีหนอนสมอเกาะอยู่ไปไว้ในถังอื่นประมาณ 3-4 สัปดาห์ ทั้งนี้เพื่อป้องกันไม่ให้ตัวอ่อนของหนอนสมอทีเพิ่งออกเป็นตัวเข้าอยู่อาศัย ในปลาตัวอื่น ก็จะทำให้หนอนสมอตายไปเองได้

         2. แช่ปลาที่มีพยาธินี้ในสารละลายไตรคลอร์ฟอน ในอัตรา 0.5 กรัม ต่อน้ำ 1,000 ลิตร แช่นานประมาณ 24 ชั่วโมง

         3. การกำจัดหนอนสมอในบ่อทีไม่มีปลาอยู่แล้ว สามารถกำจัดให้หมดไปได้โดยการละลายไตรคลอร์ฟอน 2 กรัม ต่อน้ำ 1,000 ลิตร แล้วสาดลงไปในบ่อให้ทั่ว ทิ้งไว้ 1-2 สัปดาห์ แล้วจึงนำปลากลับมาเลี้ยงตามเดิมได้