พยาธิหนอนตัวแบน Urastoma sp. เป็น Ciliated protozoa ชนิดหนึ่งที่พบว่ามักเป็นสาเหตุทำให้เกิดการตายของหอยแมลงภู่เป็นจำนวนมาก มีหลายขนาดตั้งแต่ 250-1,200 μm พบไข่ของพยาธิมีอยู่ในลูกหอย โดยตัวอ่อนสามารถเคลื่อนที่ได้โดยใช้ขนรอบตัว (cilia) ปรสิตชนิดนี้เข้าทำลายเนื้อเยื่อของเหงือก ทำให้ gill filament เกิดการระคายเคือง และอักเสบ ซึ่งเป็นอวัยวะสำคัญที่ต้องใช้ในการหายใจ ทำให้หอยไม่สามารถหายใจได้ตามปกติ เซลล์เนื้อเยื่อเหงือกในบริเวณใกล้เคียงจะอักเสบและตายในที่สุด

 

ตัวเต็มวัย มีขนาดประมาณ 0.5-1.0 มิลลิเมตร รูปร่างเป็นรูปไข่หรือวงรี มี cilia รอบตัว มี eye spot 2 จุด ด้าน anterior end สามารถยืดหดได้ มีจุดตาสองจุดเป็นลักษณะเด่น มีถุงไข่ 1 อัน อยู่บริเวณด้านหน้าตัว และถุงอาหารเลี้ยงตัวอ่อนกระจายอยู่ทั่วตัว สามารถพบปรสิตชนิดนี้กระจายอยู่เกือบทุกส่วนภายในตัวหอย โดยเฉพาะส่วนเหงือก และกล้ามเนื้อ ซึ่งถ้ามองด้วยตาเปล่าจะเห็นเป็นเม็ดสีขาวขุ่น เคลื่อนที่ได้

 

ลักษณะของปัญหา ปรสิตชนิดนี้ทำให้หอยแมลงภู่ที่เกาะอยู่ส่วนปลายหลักใกล้ผิวหน้าดินตายก่อนหอยที่อยู่ใกล้ผิวน้ำ โดยหอยจะผอมและทยอยตายไปเรื่อยๆ

 

แนวทางการป้องกัน แก้ไขปัญหา และการรักษาโรค สามารถทำได้ ดังนี้ คือ

 

 

1) หลีกเลี่ยงการเลี้ยงหอยในช่วงที่น้ำมีความเค็มสูง (ที่เหมาะสมประมาณ 25–33 ppt)

 

2) พักแปลงเลี้ยงหอยชั่วคราว เพื่อลดปริมาณตะกอนและสิ่งหมักหมมบริเวณพื้นล่างของแปลงเลี้ยง

 

3) เปลี่ยนแนวแปลงเลี้ยงใหม่ หรือเคลื่อนย้ายไปเลี้ยงในแหล่งอื่นชั่วคราว

 

4) พยายามหลีกเลี่ยงการเลี้ยงหอยในบริเวณที่มีการเลี้ยงปลาทะเลในกระชัง

 

การแก้ไข เมื่อพบหอยแมลงภู่เป็นโรคในระยะเริ่มแรก ควรรีบเก็บหอยออกไปจากพื้นที่ เพื่อช่วยลดปริมาณปรสิตลง หรือหยุดเลี้ยงหอย 1 รอบการเลี้ยงเพื่อเป็นการตัดวงจรชีวิตของปรสิต

 

การรักษา สามารถทำได้โดยการดึงหลักหอยขึ้นมาแช่ในถังใบใหญ่และใส่ฟอร์มาลินเข้มข้น 25 ppm (25 มล./น้ำ 1 ตัน) เป็นเวลา 1 วัน ถ่ายน้ำ แล้วแช่อีก 1 วัน ตรวจผลการรักษา แล้วนำกลับไปเลี้ยงดังเดิม แม้อาจจะยุ่งยากแต่เป็นวิธีที่รักษาได้ผล