หอยฝาเดียว หรือหอยกาบเดี่ยว(Class Gastropoda)

เป็นหอยที่มีเปลือกชิ้นเดียวและขดเป็นเกลียว ซึ่งอาจมีลักษณะคล้ายฝาชี บางชนิดอาจมีเปลือกที่ลดรูปจนหายไป ดังเช่น หอยทากที่อยู่บนบก และหอยทากทะเล บางชนิดหอยฝาเดียวที่จัดเป็นหอยเศรษฐกิจ และนิยมบริโภค มีจำนวนและการเพาะเลี้ยงน้อยกว่าหอยสองฝา ซึ่งโดยทั่วไปแล้วหอยฝาเดียวหรือหอยกาบเดี่ยว เป็นกลุ่มที่มีปริมาณชนิดมากที่สุด พบแพร่กระจายอยู่ทั่วไปในทะเล แม่น้ำ ลำคลอง น้ำตก และบนบก

ลักษณะทั่วไปของหอยฝาเดียว

หอยฝาเดียวจะสร้างเปลือกขึ้นมาเพื่อปกป้องตัวให้พ้นภัยอันตรายจากศัตรูและการฝัน แปรของสิ่งแวดล้อม ในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยหอยจะยื่นส่วนหัวและส่วนเท้าออกมาออกนอกเปลือกเพื่อ เคลื่อนที่หาอาหาร หอยแต่ละชนิดจะมีการสร้างเปลือกที่มีรูปร่าง ขนาด ลวดลาย และสี ที่มีความเฉพาะของหอยชนิดนั้นๆ โดยหอยจะรวบรวมแคลเซียมและคาร์บอเนตจากบริเวณแหล่งอาศัย สร้างเป็นสารประกอบหินปูนที่ถูกดูดซับไว้ด้วยโปรตีนจำพวก conchiolin แล้วนำมาสร้างเปลือก หินปูนดังกล่าวจะอยู่ในรูปของแคลไซท์และอราโกไนท์ ที่มีรูปผลึกเป็นแบบต่างๆ กัน

ลักษณะของเปลือกจะติดและต่อเป็นชิ้นเดียวกัน และบิดเป็นเกลียว รอบหนึ่งของเกลียว เรียกว่า "วง" (whorl) ส่วนหัวและเท้าจะยื่นออกมาทางช่องเปิดของเปลือก(aperture) มีฝาปิดช่องเปิด(operculum) ส่วนที่ปลายสุดของเปลือกซึ่งเป็นจุดที่หอยเริ่มสร้างเปลือก เรียกว่า "จุดยอด" (apex) และจะสร้างวงต่อๆ ไป ซึ่งจะเชื่อมต่อกันและเห็นรอยต่อระหว่างวง(suture) โดยปกติวงของเปลือกจะเวียนไปตามเข็มนาฬิกา เรียกว่า "เวียนขวา" (dextral) แต่อาจพบหอยบางชนิดที่มีเปลือกหอยเวียนไปทางซ้าย(sinistral) หอยบางชนิดจะมีผิวนอกของเปลือกเรียบมัน บางชนิดมีหนาม(spine) มีปุ่ม(tubercle) บางชนิดเป็นเส้นหรือเป็นสัน(ridge) ทั้งนี้ทางช่องเปิดของเปลือกจะมีขอบสองด้าน คือ ขอบด้านใน(internal lip) และขอบด้านนอก(outer lip) หอยมีการสร้างวงใหม่ให้มีขนาดใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ ตามขนาดของตัวหอย เมื่อหอยเจริญเติบโตเต็มที่ก็จะหยุดสร้างเปลือก เปลือกวงสุดท้ายจะมีขนาดใหญ่ที่สุดเรียกว่า "วงสุดท้าย" (last whorl หรือ body whorl) ส่วนตัวหอยจะยึดติดกับเปลือกด้วยกล้ามเนื้อโคลูเมลลา(columellar muscle) จากจุดยอดของเปลือกวงแรกถึงก่อนวงสุดท้ายเป็นส่วนที่เรียกว่า "ยอด" หรือ "สไปร์" (spire)

ลักษณะโดยทั่วไปของเปลือกหอยฝาเดียว

• หอยทะเลฝาเดียวที่พบมาก และนิยมนำมาบริโภค จำแนกได้ดังนี้
• 
  

Phylum Mollusca Linnaeus, 1758

Class Gastropoda Cuvier, 1804

1. Order Neogastropoda Wenz, 1941

Family Buccinidae Fleming, 1821 ได้แก่ หอยหวาน หรือหอยเทพรส หรือหอยพราน หรือหอยแค (Babylonia areolata Link, 1807) หอยหมาก หรือหอยตุ๊กแก หรือหอยหูกระต่าย (Babylonia spirata Linnaeus, 1758)

Family Volutidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยตาล หรือหอยลำโพ หรือหอยโข่งเปลือกบาง หรือหอยทะนาน (Melo melo Lightfoot, 1786)

2. Order Mesogastropoda Thiele, 1925

Family Strombidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยชักตีน หรือหอยสังข์กระโดด หรือหอยสังข์แกลบ (Strombus canarium Linnaeus, 1758)

3. Order Archaeogastropoda Thiele, 1925

Family Muricidae Fleming, 1821 ได้แก่ หอยหน้ายักษ์ หรืือหอยสังข์ หรือหอยเงาะ (Chicoreus ramosus Linnaeus, 1758)

Family Trochidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยนมสาว (Trochus niloticus Linnaeus, 1767) และ Trochus maculates Linnaeus, 1758

Family Haliotidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยโข่งทะเล หรือหอยเป๋าฮื้อ หรือหอยร้อยรู (Haliotis asinine Linnaeus, 1758), Haliotis ovina Gmein, 1791 และ Haliotis  varia Linnaeus, 1758

4. Order Vetigastropoda Salvini Plawen, 1980 เอกสารบางเล่มจัดอยู่ใน Order Archaeogastropoda Thiele, 1925

Family Turbinidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยมุกไฟ (Turbo argyrostomus Linnaeus, 1758) และ Turbo marmoratus Linnaeus, 1758