หอยสองฝา หรือหอยกาบคู่(Class Pelecypoda หรือ Bivalvia)

เป็นหอยที่มีฝาสองฝาประกบกัน และยึดติดกันด้วยเอ็น แต่ละฝามีขนาดและรูปร่างลักษณะเท่ากันและเหมือนกัน ภายในเปลือกหอยมีส่วนของลำตัวหอย ประกอบด้วยส่วนของเท้า เหงือก ระบบอวัยวะภายในและส่วนของเนื้อเยื่อหุ้มลำตัว หอยสองฝาจะอาศัยอยู่ตามชายฝั่งถึงท้องทะเลลึก หอยบางชนิดชอบยึดติดกับวัสดุ เช่น ไม้ไผ่ โขดหิน ยางรถยนต์ เปลือกหอย กระเบื้อง ฯลฯ บางชนิดชอบฝังตัวอยู่ในดิน ทราย หรือในช่องรูที่เจาะขึ้นเอง และบางชนิดล่องลอยอยู่ในน้ำ

ลักษณะทั่วไปของเปลือกหอยสองฝา

เปลือกหอยจะมีรูปร่างต่างๆ กัน อาทิ เป็นรูปกลม รี ยาว สามเหลี่ยม ซึ่งประกอบด้วยฝาสองฝาประกบกัน ฝาทั้งสองอาจจะมีขนาดเท่ากัน (equivalve) หรือมีขนาดไม่เท่ากัน (inequivalve) ส่วนของเปลือกที่ถูกสร้างก่อน คือ ส่วนของอัมโบ (umbo) หรือบีค (beak) จะอยู่ทางด้านบนของเปลือก มีเอ็น (hinge ligament) มีสีน้ำตาลเข้ม อาจอยู่ด้านนอกหรือด้านใน หรืออยู่ที่ขอบของเปลือก ส่วนด้านในของเปลือกจะมีซี่ฟัน ที่ช่วยให้ฝาทั้งสองยึดติดกัน ฝาทั้งสองจะเปิดปิดได้คล้ายบานพับ (hinge) ส่วนด้านในของเปลือกมีกล้ามเนื้อ 2 มัดยึดฝา ได้แก่ กล้ามเนื้อด้านหน้า (anterior adductor muscle) และกล้ามเนื้อด้านท้ายลำตัว (posterior adductor muscle) ส่วนของรอยที่มีลักษณะเป็นเส้นโค้งอยู่ด้านล่างของเปลือก ซึ่งเป็นส่วนที่แสดงถึงขอบของแมนเทิลที่ติดกับเปลือก และเชื่อมระหว่างรอยกล้ามเนื้อส่วนหน้าและส่วนหลังเรียกว่า "เส้นพาเลียล" (palial line)

ลักษณะทั่วไปของหอยสองฝา

หอยสองฝาเป็นหอยเศรษฐกิจที่นิยมบริโภคกันมาก ที่พบมากและบางชนิดนิยมนำมาทำการเพาะเลี้ยงเพื่อการส่งออกต่างประเทศ จำแนกออกได้ดังนี้

Phylum Mollusca Linnaeus, 1758

Class Pelecypoda หรีือ Bivalvia Linnaeus, 1758

1. Order Arcoida Stoliczka, 1871

Family Arcidy Lamarch, 1809 ได้แก่ หอยแครง (Anadara granosa Linnaeus, 1758) หอยแครง หรือหอยแครงปากมุ่ม (Anadara nodifera Von Martens, 1758) หอยคราง (Scapharca inaequivalvis Bruguire, 1789)

2. Order Filibranchia หรือ Mytiloida Farussac, 1822

Family Mytilidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยแมลงภู่ (Perna viridis Linnaeus, 1758) หอยกะพงพันธุ์เล็ก (Arcuatula arcuala Hanley, 1843) หอยกะพงพันธุ์ใหญ่ หรือหอยกะพัง (Modiolus mecafei Hanley, 1843)

3. Order Ostreoida Farussac, 1822 หรือ Pseudolamellibranchia

Family Ostreidae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยนางรมพันธุ์ใหญ่ (Crassostrea balcheri Sowerby, 1871 และ Crassostrea iredalei Faustino, 1932) หอยนางรมพันธุ์เล็ก (Saccostrea cuccullata Born, 1778)

Family Pectinidae Wilkes, 1810 ได้แก่ หอยเชลล์ หรือหอยพัด หรือหอยพัดราชา (Amusium pleuronectes Linnaeus, 1758)

4. Order Eulamellibramchia หรือ Venerida H. & A. Adams, 1858 หรือ Heteioconchia

Family Veneridae Rafinesque, 1815 ได้แก่ หอยลาย (Paphia undulata Born, 1778) หอยขาว หรือหอยลาย หรือหอยกะปุก (Paphia semirugata Phillippi, 1847) หอยตลับ (Meritrix meritrix Linnaeus, 1758; Meritrix lusoria Roding, 1798; Meritrix casta Gmelin,1791; Meritrix lamarkii Sowerby,1874; Meritrix planisulcata Sowerby, 1851; Meritrix lyrata Sowerby, 1851 และ Meritrix ovum Hanley, 1845)

Family Pholadidae Lamarck, 1809 ได้แก่ หอยพิม หรือหอยพิมกะรัง หรือหอยเล็บมือ หรือหอยพิมใหญ่ (Pholus orientalis Gmelin, 1791) หอยพิมเล็ก (Martesia striata Linnaeus, 1758)

Family Solenidae Lamarch, 1809 ได้แก่ หอยหลอด (Solen strictus Gould, 1861; Solen corneus Lamarch, 1818; Solen regularis Dunker, 1861; Solen grandis Dunker, 1861; Solen brevis Dunker, 1861; Solen thailandicus Cosel, 2002; Solen sp. (2); Solen regularis, 1861; Solen exiguus Dunker, 1862)

Family Donacidae Fleming, 1828 ได้แก่ หอยตะเภา หรือหอยเภา หรือหอยท้ายเภา Donax scortum Linnaeus, 1758) หอยเสียบ (Donex faba Gmelin, 1791)

Family Cultellidae Davies, 1935 ได้แก่ หอยมีดโกน หรือหอยเสียบ (Cultellus attenuates Dunker, 1861 และ Pharella javanica Lamarch, 1818)

Family Corbiculidae Gray, 1847 ได้แก่ หอยพอก หรือหอยปก (Polymesoda (Beloina) erosa Solander, 1786)

5. Order Pterioida Newell, 1965

Family Pinnidae Leach, 1819 ได้แก่ หอยจอบ หรือหอยซองพลู (Pinna bicolor Gmelin, 1791; Atena pactinata Linnaeus, 1767; Atena vexillum Born, 1778

Family Pteriidae Gray, 1847 ได้แก่ หอยมุกจาน หรือหอยมุกขอบทอง (Pinctada maxima Jameson, 1901) หอยมุกแกลบ หรือหอยนางรมลอย (Pnictada fucata Gould, 1850) หอยกัลปังหา หรือหอยมุกกวาง หรือหอยมุกปีก (Pteria penguim Roding, 1798)

Family Placunidae Gray, 1842 ได้แก่ หอยกระจก หรือหอยกะช้า (Placuna placenta Linnaeus, 1758)