อวนจมปู (Crab gill nets)

อวนจมปู

เครื่องมืออวนที่จัดอยู่ในกลุ่มนี้ ได้แก่ อวนจม หรืออวนลอยปูม้า อวนจมปูทะเลหรืออวนร่อง โดยเฉพาะอวนจมปูม้า จัดว่าเป็นเครื่องมือประมงพื้นบ้านที่พบมากที่สุดเกือบทุกหมู่บ้าน บางรายใช้ตลอดปี แต่ส่วนใหญ่จะเปลี่ยนไปใช้เครื่องมืออื่นๆ ในช่วงที่เครื่องมืออื่นทำรายได้ให้มากกว่าการใช้อวนจมปูม้า ส่วนอวนจมปูทะเลมีการใช้กันน้อยมาก และมีความยาวอวนสั้นกว่า อวนจมปูม้า ส่วนใหญ่ใช้ทำการประมงในบริเวณร่องแม่น้ำ คลองน้ำเค็มที่มีปูทะเลชุกชุม

จำนวนคน 1-4 คน ขึ้นอยู่กับชนิด เครื่องมือ ความยาวอวน และขนาดเรือ

จังหวัดที่พบมาก จังหวัดที่ใช้อวนจมปูม้า ได้แก่ จังหวัดชายทะเลเกือบทุกจังหวัด ส่วน อวนจมปูทะเล ได้แก่ จังหวัดตราด จันทบุรี ระยอง สมุทรปราการ และนครศรีธรรมราช เป็นต้น

เรือและอุปกรณ์ เรือประมงขนาด 4-14 เมตร เครื่องยนต์ 5-150 แรงม้า เรือขนาดเล็กในบางจังหวัดมีการติดตั้งวิทยุสื่อสาร เ

ครื่องมืออวน อวนจมปูม้ามีความยาว ตั้งแต่ 350 ถึง 1,500 เมตร ขึ้นอยู่กับว่าจะนำอวนแต่ละชุดมาต่อกันมากน้อยเพียงใด อวนชุดหนึ่ง หรือห่อหนึ่งจะมีความยาวประมาณ 300 ถึง 500 เมตร เนื้ออวนมี 2 ชนิด ที่นิยมใช้กันมากที่สุดคือ อวนเอ็นขนาดเบอร์ 0.20, 0.25 หรือ 0.30 อีกชนิดหนึ่งพบน้อยเป็น เนื้ออวนไนล่อนสีเขียวหรือขาว ขนาดเบอร์ 210d/4 ขนาดตาอวนที่ใช้มีหลากหลาย จะขึ้นอยู่กับ ขนาดของปูม้า ได้แก่ ขนาดตา 75, 80, 85, 90, 100, 115, 120 มิลลิเมตร ความลึกอวน 9-30 ตา ส่วนใหญ่ 14-25 ตา

ทุ่นพยุง อวนชนิดที่นิยมใช้กันมากเป็นทุ่น พลาสติก ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3.80 เซนติเมตร หนา 2.20 เซนติเมตร ผูกกับเชือกคร่าวบนมีระยะห่างกัน 1.45-11.00 เมตร ส่วนใหญ่ 2.50-3.00 เมตร ทุ่นอีกชนิดหนึ่งเป็นทุ่นโฟมนิ่ม ตัดเป็นแท่งสี่เหลี่ยมขนาด 6.00 x 1.50 x 1.00 เซนติเมตร ผูกห่างกัน 1.70 - 3.00 เมตร น้ำหนักถ่วงคร่าวล่าง เป็นตะกั่วขนาด 10 กรัม/ลูก ผูกห่างกัน 36-80 เซนติเมตร น้ำหนักถ่วง ปลายสุดผืนอวนข้าง ละ 1-7 กิโลกรัม

ในเขตอำเภอเมือง และอำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช มีการใช้อวนปูอีกแบบหนึ่ง ใช้ทุ่นพยุงอวนแบบอวนลอยปลาอินทรี และอยู่ผิวน้ำ ความยาวอวนประมาณ 400-500 เมตร/ราย แต่ความลึกมากกว่าอวนจมปูม้าทั่วไป เนื้ออวนที่ใช้เป็นอวน ไนล่อนสีเขียว 210/4 ขนาดตาอวน 85 หรือ 90 มิลลิเมตร ลึก 100 ตา ทุ่นพยุงอวนใช้ทุ่นรูปกระบอกเหมือนอวนลอยปลาอินทรี แต่ขนาดเล็กกว่า ยาว 27 เซนติเมตร ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 8 เซนติเมตร ทุ่นแต่ละลูกจะมีเชือกสายทุ่นผูกด้าน ล่างของทุ่น ยาว 1-3 เมตร แล้วผูกกับเชือกคร่าวบน ระยะห่างทุ่น 10 ถึง 15 เมตร น้ำหนักถ่วงอวนใช้ตะกั่วขนาด 10 กรัม/ลูก ผูกห่างกัน 105-135 เซนติเมตร อวนปูม้าแบบนี้ใช้จับปูม้าขนาดกลางบริเวณน้ำตื้น และหากผืนอวนด้านล่างขาดมากจะกลับเอาเนื้ออวนด้านล่างขึ้นบนเพื่อใช้ต่อไป

อวนจมปูทะเล เป็นอวนจมปูประเภทหนึ่ง ลักษณะเหมือนกับอวนจมปูม้า แต่ความยาวอวนน้อยกว่า เพราะวางในที่จำกัด ความยาวอวน 200-300 เมตร ความลึกอวน 14 ตา เนื้ออวนเป็นอวนเอ็นขนาดเบอร์ 0.30, 0.35 ขนาดตา 110, 115 มิลลิเมตร ทุ่นพยุงอวนเป็นทุ่นพลาสติกขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 3.80 เซนติเมตร หนา 2.20 เซนติเมตร ผูกที่เชือกคร่าวบนห่างกัน 3.30 เมตร บางรายใช้ทุ่นโฟมนิ่ม ตัดเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาด 4.00 x 1.50 x 1.00 เซนติเมตร ผูกห่างกัน 1.70 เมตร น้ำหนักถ่วงอวนเป็นตะกั่วขนาด 10 กรัม/ลูก ผูกห่างกัน 11 - 86 เซนติเมตร หากน้ำไหลแรงจะเพิ่มน้ำหนักถ่วงคร่าวล่างด้วยคอนกรีตหรือหินขนาด 300 กรัม/ลูก ผูกห่างกัน 10 เมตร ส่วนปลายสุดผืนอวนยึดให้อยู่กับที่ด้วยก้อนหินหรือคอนกรีตหนัก 1-7 กิโลกรัม/ลูก

อุปกรณ์อื่นๆ ได้แก่ ทุ่นธงบอกตำแหน่งแนวอวนจำนวนอย่างน้อย 2 ทุ่น/ชุด และถ้าใช้ในเวลากลางคืนจะแขวนตะเกียงที่ทุ่นด้วย หากใช้จับปูทะเล หรือ ปูม้า บริเวณใกล้ฝั่งอาจใช้ทุ่นแบบง่ายๆ ไม่มีธง วิธีทำการประมง เครื่องมือนี้ใช้ได้ทั้งกลางวันและกลางคืนในบริเวณน้ำลึกตั้งแต่ 2 เมตรขึ้นไป จนถึง 40 เมตร บางรายทำการประมงไกลฝั่งมากจะค้างคืนในทะเล และปล่อยอวนทิ้งไว้นานประมาณ 2-3 วัน แต่ส่วนใหญ่จะปล่อยอวนทิ้งไว้ 12-24 ชั่วโมง การวางอวนจะปล่อยอวนเป็นแนวตรงตามแนวชายฝั่งจำนวน 1-3 แถว มีทุ่นบอกแนวอวนที่ปลายสุดผืนอวนทั้งสองข้าง ถ้าใช้อวนยาวมากส่วนใหญ่จะเสริมทุ่นธงบริเวณช่วงกลางด้วย 1-2 ทุ่น เมื่อกู้อวนแล้วจะนำอวนที่ติดปูมาปลดที่ฝั่ง แล้วจัดเตรียมอวนให้เรียบร้อย อวนจมปูทะเลส่วนใหญ่กู้อวนกลับไปกลับมา และเก็บอวนขึ้นเรือต่อเมื่อกลับเข้าฝั่ง

สัตว์น้ำที่จับได้ ได้แก่ ปูม้า ปูลาย ปูดาว ปูตายาว ปูทะเล และสัตว์น้ำชนิดที่อาศัยที่พื้นทะเล อย่างเช่น ปลากระเบน หอยขนาดใหญ่ชนิดต่างๆ เป็นต้น