อวนรุน หมายถึงเครื่องมือประมงที่ใช้อวนลักษณะคล้ายถุง ปากอวนประกอบกับคันรุน ติดตั้งบริเวณหัวเรือ จับสัตว์น้ำโดยวิธีผลักด้วยเครื่องยนต์ 

 

อวนรุนเป็นเครื่องมืออวนรูปถุงอีกชนิดหนึ่งที่ใช้เครื่องยนต์ผลักดันเครื่องมืออวนที่ยึดติดกับเครื่องมืออวน และติดตั้งบริเวณหัวเรือ ให้เคลื่อนที่ในแนวราบอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สัตว์น้ำที่อยู่ด้านหน้าใกล้ปากอวนเข้ามาติดอยู่ที่ก้นถุงอวน เครื่องมือประเภทนี้ ปากอวนจะเป็นสามเหลี่ยมเอนตามคันรุน หลักการจับสัตว์น้ำเหมือนเครื่องมือประเภทอวนลาก มีข้อจำกัด คือ ไม่สามารถทำการประมงในระดับน้ำลึกเกินกว่า 15 เมตรได้ เว้นแต่จะใช้คันรุนและเรือที่ยาวมาก ข้อจำกัดอีกประการหนึ่ง คือ ไม่สามารถใช้ทำประมงบริเวณที่พื้นทะเลที่มีสิ่งกีดขวางใต้น้ำที่ทำให้อวนฉีกขาดได้ เครื่องมือนี้ชาวประมงนิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะบริเวณทะเลใกล้ปากแม่น้ำ อ่าวน้ำตื้น และบริเวณชายหาดที่มีกุ้งและเคยชุกชุม

 

อวนรุนที่ใช้เรือกลผลักดันเครื่องมืออวนให้เคลื่อนที่ขณะทำการจับสัตว์น้ำ เป็นเครื่องมือที่พัฒนาขึ้นมาจากอวนรุนชนิดที่ใช้แรงคนที่เรียกว่า ระวะ หรือ ชิป สัตว์น้ำที่เป็นเป้าหมายหลักของเครื่องมือชนิดนี้ คือ กุ้งทะเลทุกชนิด ปลากะตักชนิดตัวแบน หมึกและเคย แต่เนื่องจากปากอวนกางออกเป็นรูปสามเหลี่ยม และเปิดสูงมาก จึงทำให้จับสัตว์น้ำชนิดอื่นๆ ที่อาศัยบริเวณเดียวกันได้ด้วย

 

จำนวนคน 1-6 คน ขึ้นอยู่กับขนาดเรือชาวประมงบางรายใช้ตลอดปีแต่บางรายใช้ผลัดเปลี่ยนกับ เครื่องมือชนิดอื่นๆ

 

จังหวัดที่พบมาก ได้แก่ จังหวัดตราด ระยอง สมุทรปราการ สมุทรสาคร สมุทรสงคราม เพชรบุรี ชุมพร สุราษฏร์ธานี นครศรีธรรมราช ปัตตานี เป็นต้น ส่วนฝั่งอันดามัน ได้แก ่จังหวัดพังงา ตรัง และสตูล เป็นต้น

 

 

 

เรือและอุปกรณ์ เรือประมง ขนาด 4-20 เมตร เครื่องยนต์นอกเรือหรือในเรือ ขนาด 3-350 แรงม้า เรือขนาด 10 เมตรขึ้นไป ส่วนใหญ่มีวิทยุสื่อสาร

 

เครื่องมืออวน เครื่องมืออวนรุนที่ใช้มี 2 แบบด้วยกัน คือ แบบรุนกุ้งและแบบรุนเคย

 

1. แบบรุนกุ้ง แบบรุนกุ้งจะพบมากที่สุด สามารถดัดแปลงสามารถดัดแปลงไปใช้รุนปลากะตัก และหมึกกล้วยที่เข้าใกล้ฝั่งในบางเดือนได้ด้วย ประกอบกับคันรุน 1 คู่ ความยาวของคันรุนประมาณ 2 เท่า ของความยาวเรือ หรือ 8-40 เมตร คันรุนทำด้วยไม้ไผ่ ไม้สน ในเรือขนาดใหญ่นิยมใช้ไม้ตะเคียนซุย ปัจจุบันเรือขนาดเกินกว่า 10 เมตร เปลี่ยนมาใช้ท่อเหล้กขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 5-12 นิ้ว นำมาเชื่อมต่อเป็นคันรุนแต่ละข้างจะพาดกับแอกหัวเรือและยึดติดกัน อีกปลายหนึ่งจะมีส่วนที่เรียกว่าสกี ทำด้วยไม้หรือโลหะแบน เพื่อช่วยให้เลื่อนไถลไปตามพื้นทะเลได้สะดวก และผูกทุ่นขนาดใหญ่บริเวณปลายคันรุนด้วยเพื่อลดแรงกด หรือใช้ปรับระดับคันรุนให้ยกขึ้นสูงจากพื้นทะเลหรือสัมผัสพื้นทะเลมากน้อย ตามต้องการ ขณะทำการรุนจะผูกโซ่ขนาด 2-3 เมตร มิลลิเมตร จำนวน 1 เส้น ยาวน้อยกว่าปากอวนล่างเล็กน้อย ยึดระหว่างปลายคันรุนทั้งสอง เพื่อป้องกันมิให้ปากอวนฉีกขาดขณะทำการรุน

 

- ตัวอวน ปากอวนจะเป็นรูปสามเหลี่ยมขอบล่างด้านหน้าของปากอวน มีขนาดความกว้างตั้งแต่ 5-30 เมตร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับ

ความยาวของคันรุน น้ำหนักถ่วงขอบคร่าวล่างปากอวนเป็นตะกั่ว หนัก 200-5,000 กรัม/ปาก ทางภาคใต้บางจังหวัดใช้น้ำหนักถ่วงเป็นโซ่ ขนาด 1.50-3.00 มิลลิเมตร ผูกเป็นช่วงตลอดคร่าวล่างปากอวน ตัวอวนส่วนที่เป็นก้นถุงจะมีเชือกดึงปากก้นถุงอยู่ห่างจากปลายสุดก้นถุง ประมาณ 3-6 เมตร ขอบด้านข้างที่ผูกติดกับคันรุนทั้งสองของปากอวนจะยาวมากกว่าขอบปากล่างเล็ก น้อย มีเชือกสำหรับผูกยึดกับคันรุนเป็นระยะๆ ถัดมาเป็นส่วนที่เป็นตัวอวนและก้นถุงมีความยาวรวมกันน้อยกว่าความยาวของเรือ เล็กน้อย

 

- ขนาดตาอวน บริเวณพื้นล่างของปากอวนจะใช้เนื้ออวนโปลีเอทธีลีน ขนาดตา 50, 40, 35, 30, 25, 20 และ 10 มิลลิเมตรอย่างใดอย่างหนึ่งเรือขนาดใหญ่จะใช้ตาอวนขนาดใหญ่ตามด้วยตาอวนขนาด รองลงมา เรือขนาดเล็กบางลำเริ่มที่ขนาด 20 หรือ 10 มิลลิเมตร ส่วนที่เป็นลำตัวมีขนาดเดียวกัน ก้นถุงอวนมีขนาดตา 10-20 มิลลิเมตร ถ้าจับปลากะตักนิยมใช้ก้นถุงเป็นอวนไนล่อนไม่มีปมขนาดตา 8.30 มิลลิเมตร ส่วนที่เป็นก้นถุงจะมีเชือกดึงก้นถุงอวนขึ้นเรือ เป็นเชือกขนาด 4-10 มิลลิเมตร ยาวประมาณ 2-5 เมตร

 

2. แบบรุนเคย อวนรุนแบบนี้ใช้ สำหรับรุนเคยอย่างเดียว กาติดตั้งอวนมี 2 แบบ แบบแรกติดตั้งเช่นเดียวกับอวนรุนแบบรุนกุ้ง แต่เปลี่ยนอวนใหม่เป็นอวนมุ้งพลาสติกตลอดทั้งปาก ส่วนแบบที่สองพบที่จังหวัดระยองและตราด ลักษณะเด่นบริเวณหัวเรือจะติดตั้งเสา 1 ต้น สูงประมาณ 3-5 เมตร สำหรับแขวนรอกที่ปลายเสาด้านละตัว เพื่อใช้ยกคันรุนที่ทำด้วยไม้ไผ่ และใช้เป็นที่นั่งสำหรับมองหาฝูงเคย อวนเป็นเนื้ออวนแบบไนล่อนชนิดไม่มีปมหรืออวนมุ้งพลาสติก สัดส่วนต่างๆ ของอวนสัมพันธ์กับขนาดของเรือเช่นเดียวกับอวนรุนแบบรุนกุ้ง เชือกสำหรับควบคุมการกระดกขึ้น-ลง ของปลายคันรุนเป็นเชือกขนาด 10-12 มิลลิเมตร ผูกปลายคันรุนทั้งสองแล้วนำมาร้อยผ่านรอกเดี่ยวเคลื่อนที่ และร้อยผ่านรอกที่เสาหัวเรือด้านซ้ายและด้านขวา นำปลายเชือกทั้งสองโยงเข้ากับเครื่องกว้านมือ เพื่อใช้ควบคุมการกระดกขึ้น-ลง ของปลายคันรุน

 

วิธีทำการประมง อวนรุนแบบรุนกุ้งและแบบรุนเคย ส่วนใหญ่จะทำการประมงเวาลกลางคืน แต่ถ้านำไปใช้จับปลากะตักตัวแบนส่วนใหญ่จะทำประมงในเวลากลางวัน แหล่งทำประมงน้ำลึก 1-12 เมตร โดยเฉพาะบริเวณปากแม่น้ำ ก่อนออกเรือจะประกอบอวนเข้ากับคันรุนให้เรียบร้อย เมื่อถึงแหล่งประมงจะผลักดันคันรุนลงน้ำบริเวณหัวเรือ แล้วยึดปลายคันรุนให้ติดกับแอกหัวเรือ แล้วเร่งเครื่องยนต์ผลักคันรุนให้เคื่ลอนไปข้างหน้า ชาวประมงจะทำการรุนอวน นาน 30 นาที ถึง 1 ชั่วโมง จึงกู้อวนครั้งหนึ่ง โดยดึงเฉพาะเชือกฉุดก้นถุงขึ้นเรือ นำสัตว์น้ำออกแล้วปิดก้นถุงหย่อนลงน้ำทำการรุนต่อไป คืนหนึ่งๆ จะทำการกู้อวนประมาณ 10-14 ครั้ง ส่วนอวนรุนเคยชนิดที่ติดตั้งอวนผ่านรอกเสาหัวเรือ จะทำประมงเฉพาะเวลากลางวัน บริเวณแนวชายฝั่ง น้ำลึกประมาณ 2-5 เมตร ประมาณ 2-3 เดือน โดยผูกอวนกับคันรุนให้เรียบร้อยและกระดกปลายคันรุนให้เรียนร้อยและกระดกปลาย คันรุนขึ้นเหนือผิวน้ำ ให้คนหนึ่งประจำยอดเสาหัวเรือคอยสังเกตฝูงเคย ส่วนอีกคนหนึ่งทำหน้าที่บังคับเรือเมื่อพบฝูงแล้วจะปล่อยคันรุนลงน้ำ แล้วทำการรุนประมาณ 10-20 นาที เมื่อเห็นว่าเคยเข้าถุงหมดแล้วจะกระดกปลายคันรุนขึ้นเหนือผิวน้ำ และดึงก้นถุงขึ้นเรือเพื่อนำเคยออก จากนั้นทำการค้นหาฝูงเคยเพื่อทำการรุนครั้งใหม่ต่อไป

 

สัตว์น้ำที่จับได้ สัตว์น้ำที่จับได้ คือ อวนรุนกุ้งส่วนใหญ่จะได้กุ้งหลายชนิด โดยเฉพาะกุ้งโอคัก กุ้งขาว ปูม้า ปลาจวด ปลาทูลัง ปลาแป้น ปลากุเรา ปลากะตักชนิดตัวแบนและหมึก ส่วนแบบรุนเคยจะได้เคยและปลาแป้นเป็นส่วนใหญ่