ระบบโครงกระดูกของปลา

พิมพ์
ให้เรตสมาชิก
ไม่ดีดี 
หมวด: ปลา

การกำเนิดของกระดูก 

โครงกระดูกปลาที่จะกล่าวถึงนี้เป็นพวกโครงกระดูกภายใน ซึ่งมีลักษณะไม่ใหญ่โตนัก น้ำหนักเบาเนื่องจากมีช่องโพรงภายในเหมาะกับการอาศัยอยู่ในน้ำ จะกล่าวเฉพาะโครงกระดูกปลากระดูกแข็งเท่านั้น ลักษณะของกระดูกปลากระดูกแข็งมี ๒ ชนิด คือ 

ก. กระดูกอ่อน เป็นกระดูกที่เกิดจากเยื่อมีโซเดิร์ม (Mesoderm) ที่เรียกว่า สเคลอโรโตม (Sclerotome) แต่เดิมเป็นกระดูกอ่อนต่อมามีแคลเซียมมาเกาะทำให้กระดูกแข็งขึ้น กระดูกแบบนี้มีรูพรุน และมีเส้นเลือดเส้นประสาทเข้ามาหล่อเลี้ยง 

ข. กระดูกแข็ง เป็นกระดูกที่เกิดจากเยื่อมีโซเดิร์มที่เรียกว่า เดอร์มาโตม (Dermatome) ไม่มีเส้นเลือดและเส้นประสาทมาหล่อเลี้ยง มีลักษณะเกลี้ยงและเรียบ มักเป็นกระดูกที่อยู่ใกล้ผิวหนัง

 

การจำแนกประเภทของโครงกระดูก

ระบบโครงกระดูกเป็นโครงสร้างของสัตว์มีกระดูกสันหลัง ประกอบด้วยกระดูกชนิดต่างๆ โนโตคอร์ต เนื้อเยื่อเกี่ยวพัน เกล็ด ฟัน และก้านครีบ ทำหน้าที่ให้ร่างกายคงรูปและมีความแข็งแรง คุ้มกันสมอง ไขสันหลังและอวัยวะภายในต่างๆ เป็นฐานยึดเหนี่ยวของกล้ามเนื้อ ช่วยในการเคลื่อนไหวและเป็นที่อยู่ของเยื่อสร้างเม็ดเลือด 

โครงกระดูกของปลาแบ่งได้ ๓ ประเภท คือ 

๑.โครงกระดูกภายนอก (Exoskeleton) หมายถึง ส่วนของกระดูกที่มีกำเนิดมาจากผิวหนัง หุ้มอยู่ภายนอกตัวปลา ได้แก่ พวกเกล็ด ก้านครีบ และแผ่นแข็งๆ บนผิวหนัง 

๒.โครงกระดูกภายใน (Endoskeleton) หมายถึง ส่วนของกระดูกที่อยู่ภายในร่างกาย ได้แก่ หัวกะโหลก กระดูกสันหลัง และกระดูกรยางค์ 

๓.เยื่อเกี่ยวพัน เยื่อหุ้มและบุอวัยวะภายในต่างๆ (Membranous Skeleton) เช่น เยื่อหุ้มหัวใจ และบุช่องรอบหัวใจ (Pericardium) เยื่อบุช่องท้องและคลุมอวัยวะภายใน (Peritoneum) เยื่อหุ้มเส้นประสาท (Perineurium) เอ็นยึดกล้ามเนื้อกับกระดูก (Tendon & Ligament) พังผืดยึดอวัยวะภายในช่องท้อง (Mesentery) 

โครงกระดูกของปลา แบ่งได้เป็น หัวกะโหลก (Skull) กระดูกสันหลัง (Vertebrae) ซี่โครง (Ribs) กระดูกค้ำจุนครีบ และกระดูกที่ยึดระหว่างกล้ามเนื้อหรือก้างฝอย (Intermuscular Bone) 

  • กะโหลกศีรษะ กะโหลกศีรษะของปลาประกอบด้วย ๒ ส่วน คือ

 

กะโหลกศีรษะของปลากระดูกแข็ง 

 

๑. นิวโรเครเนียม (Neurocranium) เป็นส่วนที่คลุมหุ้มสมองและอวัยวะรับความรู้สึกหลายอย่างแบ่งเป็น ๔ ส่วน คือ 

ก. บริเวณประสาทรับกลิ่น (Olfactory Region) ประกอบด้วย 

- กระดูกอ่อน คือ มีเซทมอยด์ และพาเรทมอนต์ (Mesethmoid และ Parethmoid) 

- กระดูกแข็ง คือ พรีฟรอนทอล นาซอล และ โวเมอร์ (Prefrontal, Nasal และ Vomer) 

ข. บริเวณตา (Orbital region) ประกอบด้วย 

- กระดูกอ่อน คือ ออร์บิโตสฟินอยด์ และ อะลิสฟีนอยด์ (Orbitosphenoid และ Alisphenoid) 

- กระดูกแข็ง คือ (Supraorbital, Suborbitals SO๑, SO๒, SO๓, SO๔, SO๕ และ SO๖) 

ค. บริเวณกล่องหู (Otic Region) ประกอบด้วย 

- กระดูกอ่อน คือ สฟีโนติค เทอโรติค อีพิโอติค โอพิสโธทิค เอคซอคสิพิทอล และ ซูปราออคสิพิทอล (Sphenotic, Pterotic, Prootic, Epiotic, Opisthotic, Exoccipital และ Supraoccipital) 

- กระดูกแข็ง คือ พาไรทอล (Parietal) 

ง. บริเวณกระดูกฐานกล่องสมอง (Basicranial Region) ประกอบด้วย 

- กระดูกอ่อน คือ เบสิออคซิพิทอล และ เบสิสฟีนอยด์ (Basioccipital และ Basisphenoid) 

- กระดูกแข็ง คือ พาราสฟีนอยด์ (Parasphenoid) 

๒. บรานชิโอเครเนียม (Branchiocranium) เป็นส่วนที่ไม่ได้คลุมสมอง ประกอบด้วย ๓ ส่วน คือ 

ก. ส่วนขากรรไกรบนและล่าง (Oromandibular Region) ขากรรไกรบนประกอบด้วย 

- กระดูกอ่อน คือ พาลาทีน ควอแด็รต และ เมทะเทอไรกอยด์ (palatine , quadrate และ metapterygoid) 

- กระดูกแข็ง คือ พรีแมกซิลลา แมกซิลลา ซูปราแมกซิลลา และ เทอไรกอยต์ (premaxilla, maxilla, supramaxilla และ pterygoids)ส่วนขากรรไกรล่างประกอบด้วย กระดูกแข็งอย่างเดียว คือ อาร์ทิคูลา เดนทารี และแองกูลาร์ (artcula, dentary และ angular) 

ข. บริเวณกระพุ้งแก้มและคาง (hyoid region ) ประกอบด้วย กระดูกหลายชิ้น ได้แก่ 

- กระดูกอ่อน คือ เบสิไฮแอล ไฮโปไฮแอล เซอราโตไฮแอล อีพิไฮแอล อินเตอร์ไฮแอล ไฮโอแมนดิบูลาร์ ยูโรไฮแอล และซิมเพลคติค (basihyal, hypohyal, ceratohyal, epihyal, interhyal, hyomandibular, urohyal และ symplectic) 

- กระดูกแข็ง คือ พรีโอเพอคูลาร์ โอเพอคูลาร์ อินเตอร์โอเพอคูลาร์ สับโอเพอคูลาร์ และบรานซิโอสตีกอล เรย์ (preopercular, opercular, interopercular, subopercular และ branchiostegal rays) 

ค. บริเวณคาง (branchial region) ประกอบด้วยกระดูกอ่อนทั้งหมด คือ ฟาริงโกบรานเซียล
อีพิบรานเซียล เซอราโตบรานเซียล ไฮโปบรานเซียล และเบสิบรานเซียล (pharyngobranchial, epibranchial, ceratobranchial, hypobranchial และ basibranchial) 

  • กระดูกสันหลัง ในปลาปากกลมกระดูกสันหลังยังคงมีโนโตคอร์ดเป็นแกนที่สำคัญ ในปลากระดูกอ่อนจะมีความซับซ้อนขึ้น แต่ยังคงเป็นกระดูกอ่อนอยู่ ในปลากระดูกแข็งจะเป็นกระดูกแทนที่โนโตคอร์ดอย่างแท้จริง เพื่อทำหน้าที่ป้องกันอันตรายให้แก่ไขสันหลัง เป็นที่ยึดเกาะของกล้ามเนื้อและเป็นโครงของร่างกาย 

กระดูกสันหลังประกอบด้วยข้อกระดูก (Vertebra) ต่อกันเป็นข้อๆ จากปลายสุดของกะโหลกศีรษะจนถึงหาง

ในแต่ละข้อประกอบด้วยแท่งทรงกระบอกตันเรียก เซนทรัม (Centrum) ซึ่งมีลักษณะแตกต่างกัน ๓ แบบ คือ 

 

 

กระดูกสันหลังในส่วนต่างๆ ของปลา ก) บริเวณลำตัว ข) บริเวณต่อระหว่างลำตัวและหาง ค) บริเวณหาง 

ก. เว้าทั้งด้านหน้าและด้านหลัง (Amphicoelous) เมื่อต่อกันตรงส่วนเว้าจะมีโนโตคอร์ตบรรจุอยู่ พบในปลากระดูกอ่อนและปลากระดูกแข็งทั่วๆ ไป 

ข. มีส่วนนูนทางด้านหน้าและเว้าทางด้านหลัง (Opisthocoelous) พบเฉพาะในปลาการ์ และปลาไปต์ (Pike) เท่านั้น 

ค. เว้าด้านหน้าและนูนด้านหลัง (Procoelous) พบในปลาไหล 

ในแต่ละข้อของกระดูกสันหลังประกอบด้วยส่วนที่ยื่นออกมาเรียกอะโปไฟซีส (Apophysis) ได้แก่ 

๑. นิวราโปไฟซีส (Neurapophysis) อยู่ทางด้านบนประกอบด้วยนิวรอล อาร์ช (Neural Arch) และนิวรอล สไปน์ (Neural Spine) มีช่องนิวรอล (Neural Canal) ตรงนิวรอล อาร์ซ เป็นที่อยู่ของไขสันหลัง นอกจากนี้ยังมีส่วนที่ยื่นออกมาสำหรับเป็นส่วนยึดต่อกับกระดูกข้อที่อยู่ด้านหน้าและด้านหลัง เรียกพรีไซกะโปไฟซีส (Prezygapophysis) อยู่ด้านหน้าและโพสต์ไซกะโปไฟซีส (Postzygapophysis) อยู่ด้านหลัง 

๒. ฮีมาโปไฟซีส (Hemapophysis) อยู่ทางด้านล่าง ประกอบด้วย ฮีมอล อาร์ซ (Haemal Arch) และฮีมอล สไปน์ (Haemal Spine) มีช่องฮีมอล (Haemal Canal) ตรงส่วนฮีมอล อาร์ซ ให้เส้นเลือดผ่าน 

๓. ส่วนยื่นออกไปทางด้านข้าง (Transverse Process) มีอยู่หลายชนิด เช่น ซี่โครง (Pleural Rib) 

ข้อกระดูกสันหลังของปลาจะแตกต่างกันไปตามส่วนต่างๆ ของปลา กระดูกข้อแรกที่ต่อเชื่อมกับกะโหลกศีรษะ เรียกว่า แอตลาส (Atlas) ข้อที่สองเรียก แอกซีส (Axis) กระดูกสองข้อนี้ไม่มีซี่โครง กระดูกข้อต่อมาอยู่ในส่วนท้องจะมีกระดูกซี่โครง กระดูกส่วนหาง เริ่มจากรูทวารลงไปไม่มีกระดูกซี่โครง

  •  กระดูกยึดครีบ ต่างๆ

๑. กระดูกยึดครีบอก (Pectoral Girdle) ประกอบไปด้วยกระดูกดังนี้ 

 

กระดูกครีบอกในปลากะพง

 

- กระดูกอ่อน ได้แก่ โคราคอยด์ สคาพูลา และเรเดียล (Coracoid, Scapula และ Radial) 

- กระดูกแข็ง ได้แก่ โพสต์เทมโพรอล ซูปราไคลธรัม ไคลธรัม และ โพสต์ไคลธรัม (Posttemporal, Supracleithrum, Cleithrum และ Postcleithrum) 

ฐานครีบอกจะติดต่อกับกะโหลกด้วยกระดูกโพสต์เทมโพรอล ซึ่งมีลักษณะรูปส้อม ขาข้างหนึ่งไปต่อกับกระดูกอีพิโอติค อีกข้างหนึ่งต่อกับกระดูกโอพิสโธทิค ด้านล่างของกระดูกโพสต์เทมโพรอลจะต่อกับกระดูกซูปราไคลธรัมซึ่งยื่นลงไปต่อกับไคลธรัมทางด้านล่างกระดูกโพสต์ไคลธรัมจะต่อกับไคลธรัมและยื่นเข้าไปยังกล้ามเนื้อด้านข้างของส่วนท้อง กระดูกโคราคอยด์ เป็นกระดูกรูปสามเหลี่ยมต่อกับกระดูกสคาพูลาและไคลธรัมด้วยเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ส่วนกระดูกสคาพูลา เป็นกระดูกรูปสี่เหลี่ยมมีรูใหญ่ตรงกลาง จะต่อกับกระดูกเรเดียล ซึ่งก้านครีบจะต่อออกมาจากกระดูกเรเดียลนี้ 

๒. กระดูกครีบท้อง (Pelvic Girdle) กระดูกที่เป็นส่วนประกอบของครีบท้อง คือ เพลวิส (Pelvis) หรือ เบสิเทอไรเกียม (Basipterygium) ซึ่งเป็นกระดูกอ่อน ก้านครีบจะต่อกับเพลวิสโดยตรง ในปลาที่มีวิวัฒนาการสูงกระดูกเพลวิสจะเคลื่อนไปติดกับฐานครีบอก หรือเลยหน้าครีบอกขึ้นไปก็มี

 

 

กระดูกครีบท้องปลากะพง

 

๓. กระดูกยึดครีบหาง ในหางแบบโฮโมเซอคอลจะมีกระดูกสันหลังข้อสุดท้าย เปลี่ยนแปลงไป โดยนิวรอล อาร์ซ และนิวรอล สไปน์ เปลี่ยนไปเป็น อีพูรอลส์ (Epurals) และยูโรสไตล์ (Urostyle) ส่วนฮีมอล อาร์ซ และฮีมอล สไปน์ เปลี่ยนรูปไปเป็นไฮพูรอลส์ 

๔. กระดูกยึดครีบหลัง คือ อินเตอร์นิวรอล (Interneural) 

๕. กระดูกยึดครีบก้น คือ อินเตอร์ฮีมอล (Interhaemal) 

ในปลากระดูกอ่อนและปลากระดูกแข็ง ก้านครีบมีวิวัฒนาการมาจากผิวหนังที่เรียกว่า เดอร์มาโตไตรเซีย แบ่งได้ ๓ ชนิดดังนี้ 

ก. เซอราโตไตรเซีย (Ceratotrichia) ไม่มีข้อปล้อง พบเฉพาะในปลากระดูกอ่อน เป็นส่วนที่นำมาทำหูฉลาม 

ข. แอ็คติโนไตรเซีย (Actinotrichia) ไม่มีข้อปล้อง แต่มีความแข็งในรูปของเงี่ยง พบในปลากระดูกแข็ง 

ค. เลพิโดไตรเซีย (Lepidotrichia) เป็นก้านครีบอ่อน มีข้อปล้อง วิวัฒนาการมาจากเกล็ด พบในปลากระดูกแข็งทั่วไป

2010-2014 www.aquatoyou.com สงวนไว้ซึ่งสิทธิทั้งหมด Free joomla templates |